Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün Kuruluşu


Cumhuriyetin ilanında meteoroloji alanında Kandilli Rasathanesi çalışmaktadır. Maarif Vekâleti Müdürler Encümeni 19 Ağustos 1924 tarihinde aldığı bir kararla, Kandilli Rasathanesi’nin bir genel müdürlüğe dönüştürülerek, İstanbul Darü’l – Fünunu’na bağlanmasını kararlaştırmıştır. Ancak Fatin Hoca, bir rasat merkezi konumunda olan Kandilli Rasathanesi’nin Darü’l - Fünun’a bağlanmasına karşı çıkarak ayrı bir rasathane müdürlüğü kurulmasını önermiştir. Bundan sonra Millî Savunma, Sağlık, Tarım ve Bayındırlık Bakanlıkları ayrı ayrı meteoroloji teşkilâtları oluşturma yoluna gitmişlerdir.

Meteorolojik bilgilere duyulan ihtiyaç, kısa sürede ülkenin her tarafında birbirinden bağımsız meteoroloji ünitelerinin kurulmasına neden olmuştur. İsmet Paşa’nın Başbakanlık yaptığı Cumhuriyet Hükümeti, Türkiye’de meteorolojik çalışmaları yürütmek için Budapeşte Rasathanesi Şube Müdürü Prof. Antal Réthly’i görevlendirmiştir. 1925 yılında Türkiye’ye gelen Réthly, ön hazırlıklardan sonra 12 Kasım 1925 tarihinde Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak Rasadat-ı Cevviye (Meteoroloji Enstitüsü) ismi ile Ankara Etlik’te ilk meteoroloji istasyonunu faaliyete geçirmiştir.

1926 yılı sonunda Türkiye’nin Batı, Güney, Trakya ve Orta Anadolu Bölgelerinde iklim çalışmaları için gerekli meteorolojik veriler düzenli bir şekilde elde edilmeye başlanmıştır.

Ankara’da kurulan meteoroloji merkezinin inşaatının sona ermesi ile Etlik’teki rasathane, 15 Ekim 1927 tarihinde yeni binasına taşınmıştır.

Türkiye’de bulunduğu yaklaşık iki yıllık sürede; yirmibeş tanesini bizzat kendisinin kurduğu, toplam 76 tane çeşitli tip ve büyüklükte meteoroloji istasyonlarından gözlem şebekesini oluşturan Prof. Dr. Antal Réthly, sadece 13 istasyonda çeşitli nedenlerle düzenli gözlem yapılmasını sağlayamamış ve 30 Ekim 1927 tarihinde ülkesine dönmüştür. 1928 yılında kurumun başına Halkalı Yüksek Ziraat Mektebi Hocalarından Prof. Ahmet Tevfik (Göymen) Bey getirilmiştir.

Prof. Ahmet Tevfik Bey, Meteoroloji Enstitüsü adını alan kurumun hızlı bir şekilde gelişmesini sağlayacak tedbirler almış, bütçeden Meteoroloji Enstitüsü için ayrı bir ödenek ayrılmasını ve kadro tahsisi yapılmasını sağlamıştır. Kısa sürede Meteoroloji Enstitüsü büyük gelişme göstererek, yurdun her tarafına yayılmıştır.

Türkiye’de meteorolojik hizmetlerin tek elden ve düzenli bir şekilde yürütülmesi çalışmaları 1936 yılı içerisinde ele alınmıştır.

Meteoroloji Genel Direktörlüğü’nün kurulması için oluşturulan komisyon, 11 Şubat 1936’da Bakanlar Kurulu’na bir kanun tasarısı sunmuştur. Meteoroloji Genel Direktörlüğü’nün kurulmasının gerekçeleri Başbakan İsmet İnönü başkanlığındaki Bakanlar Kurulu’nda görüşülerek kabul edilmiş ve 30 Kasım 1936 tarihinde Başbakanlık Kararlar Müdürlüğü’nün 6/3727 sayılı yazısı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulmuştur.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Tarım Komisyonu, 28 Aralık 1936 tarih ve 8 sayılı kararı, Millî Savunma Komisyonunun 5 Ocak 1937 tarih ve 15 sayılı kararı, Bütçe Komisyonunun 8 Ocak 1937 tarih ve 52 sayılı kararlarıyla, raporlarını TBMM Başkanlığı’na sunmuşlardır.

Tarım Komisyonu, İzmir milletvekili Mustafa Rahmi Köken başkanlığında 11 Kasım 1936 günü yaptığı ve Meteoroloji Mütehassıs Müdürü Prof. Ahmet Tevfik Göymen’in de bulunduğu toplantıda kanun tasarısını görüşmüştür. Yapılan toplantıda Millî Savunma ile Tarım ve Bayındırlık Bakanlıklarına bağlı olarak çalışan meteoroloji istasyonlarının birleştirilmesi uygun görülmüş ve “Meteoroloji Genel Direktörlüğü” yerine “Meteoroloji Umum Müdürlüğü” ismi kabul edilmiştir.

5 Ocak 1937 tarihinde Diyarbakır milletvekili emekli general Kâzım Sevüktekin başkanlığında yapılan Millî Savunma Komisyonu toplantısında ise, “Meteoroloji Umum Müdürlüğü” tabiri yerine; hükümetin teklifindeki “Meteoroloji Genel Direktörlüğü” tabirinin dil inkılâbımıza daha uygun olduğu kabul edilmiştir.

1 Şubat 1937 tarihinde Isparta milletvekili Mükerrem Ünsal başkanlığında toplanan Bütçe Komisyonu, parasal konular üzerinde durmuştur. Meteorolojik çalışmalara 1936 yılında bütçeden 212.135 Lira ayrılırken, kanunun kabulü ile bu rakamın 500.000 Lirayı bulacağı belirtilmiştir.

Komisyonların “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Meteoroloji İşleri Genel Direktörlüğü Teşkilâtına ve Vazifelerine Dair Kanun Projesi” hakkındaki görüşleri ve değişiklik teklifleri ile hükümetin 45 maddeden oluşan tasarısı 10 Şubat 1937 tarihinde TBMM genel kurulunda görüşülmüştür.

Tarım Komisyonu, bazı maddeleri çıkararak yada birleştirerek 30 maddeye düşürmüştür. Millî Savunma Komisyonu ve Bayındırlık Komisyonu’nun sunduğu teklif 30 madde, Bütçe Komisyonu’nun teklifi ise 27 maddeden oluşmaktadır.

Maddeler tek tek okunarak oylanmış, 27 madde ve 10 geçici maddeden oluşan “Devlet Meteoroloji İşleri Umum Müdürlüğü Kuruluş Kanunu” 10 Şubat 1937 tarih ve 3127 sayı ile kabul edilmiştir. Oylamanın yapıldığı tarihte, TBMM’nin üye sayısı 399, boş üye sayısı 3’dür. Oylamaya 146 milletvekili katılmamıştır. Oylamaya katılan 250 milletvekilinin 250’si de kabul oyu kullanmıştır.

3127 sayılı kanun kabul edildikten sonra TBMM Başkanlığı, kanunu 11 Şubat 1937 tarih ve 1/649/2077 sayılı tezkere ile onaylanması için Cumhurbaşkanlık Makamına göndermiştir. Ulu önder Gazi Mustafa Kemâl Atatürk, Devlet Meteoroloji İşleri Umum Müdürlüğü Kuruluş Kanunu’nu 19 Şubat 1937 tarihinde imzalamış ve yayınlanmak üzere Neşriyat Müdürlüğü’ne göndermiştir. Böylece Atatürk’ün hedef gösterdiği yolda, çağdaş bilim ve tekniğin ışığında ülkemizin ve dünyanın saygın kuruluşları arasında yerini alacak olan bugünkü Devlet Meteoroloj İşleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nün Kuruluş Kanunu’nun en önemli özelliği, o ana kadar hava, su, iklim ve meteorolojiyle ilgili işlerde çalışmak üzere kurulmuş olan askerî ve sivil tüm kurumları Başbakanlığa bağlı olarak kurulan bu genel müdürlük çatısı altında toplamasıdır. Kurumun görevleri, kanunun ikinci maddesinde 5 başlık altında toplanmıştır. Kurum merkez ve taşra teşkilâtı olmak üzere iki ana yapıdan oluşmuştur. Merkez teşkilâtı teknik ve idari şubelere bölünmüştür. Teknik şubeler; Hava Hizmetleri, Klimatoloji, İdrometeoroloji, Mikroklimatoloji, Tetkik ve Yayın ile Alet Kontrol ve Ayar Şubesidir. İdari şubeler ise; Muamelât ve Muhaberat, Zat İşleri, Sicil ve Levazım Şubesi’dir.

Meteoroloji istasyonları altı dereceye ayrılmıştır. Birinci derece olanlar “Mıntıka İstasyonları”dır. Bu istasyonlar; Ankara, Eskişehir, İstanbul/Yeşilköy, İzmir, Kayseri ve Diyarbakır olmak üzere 6 tanedir. Görevleri, Türkiye içinde hava ve deniz ulaşımının güvenli biçimde yapılması için gerekli olan, aeroloji, klimatoloji, mikroklimatoloji, idrometeoroloji, deniz ve yer seviyesindeki gözlemleri yapmaktır. Ayrıca kendi sahalarına giren diğer sınıf istasyonların gözlemlerini takip ve kontrol edeceklerdir. İkincisi; “Birinci Sınıf İstasyonlar”dır. Edirne, Çanakkale, Uşak, Antalya, Konya, Adana, Sinop, Sivas, Malatya, Trabzon, Erzurum ve Van olmak üzere 12 tanedir. “İkinci Sınıf Meteoroloji İstasyonları” 34, “Üçüncü Sınıf Meteoroloji İstasyonları” 27, idrometeoroloji rasatlarını yapan “Dördüncü Sınıf İstasyonlar” ise 111 tanedir. Ayrıca bir de 7 tane “Yardımcı Rasat Postaları” vardır. Bunlar; meteoroloji istasyonu bulunmayan yerlerde deniz, hava ulaşımı için önemli olan meteorolojik olayları gözlemlemek, suların durumunu tespit etmek, önemli meteorolojik olayları bildirmek ve uçak ile balonlara ait haberleri vermekle yükümlüdürler. Özellikle II. Dünya Savaşı sırasında meteoroloji istasyonlarının görevlerinden birisi de, meteoroloji istasyonunun gözlem sahası üzerinden geçen uçak veya balonların ne zaman geçtiğini belirlemek olmuştur.

Meteorolojinin bir başka görevi de; meteoroloji teşkilâtı bulunmayan yerlerdeki demiryolu istasyonu, liman, fener, orman mühendisliği teşkilâtı, işleyen maden ocakları ve jandarma karakollarında yağış ölçümlerinin yaptırılmasını sağlamaktır. Ayrıca, bu kanun ile Tarım ve Orman Meslek Okulları’nda fenoloji gözlemleri yapılması zorunluluğu getirilmiştir.

Kanunun bir başka önemli maddesi ise 18. maddedir. Bu madde ile Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü dışında onun görev alanına giren konularda hiçbir resmî ve özel kurum veya kişi çalışma yapamayacak ve bu amaçla gözlem istasyonu kuramayacaktır. Ancak Devlet Meteoroloji İşleri’nin gözlem ve gözlem yöntemleri dışında gözlemlere gereksinim duyan resmî ve özel kurumlar gözlem yapabilecek fakat bu gözlemleri yayınlayamayacak, bir suretini her ay Devlet Meteoroloji İşleri’ye gönderecektir. Devlet Meteoroloji İşleri’ye gerekçeli başvuru ile kurulan bu istasyonlar Devlet Meteoroloji İşleri’nin gözetimi altında olacaktır. Kandilli Gözlemevi bir jeofizik, astronomi ve sismoloji kurumu olarak eski statüsünü korumaya devam edecektir. Yine dikkat çeken bir nokta; kurumun seferberlik ilânında Başkumandanlık emrinde çalışacağıdır. Ayrıca Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü gözlem işlerine ait tel yazıların iletilmesinde, olağanüstü durumlarda polis ve jandarma telefonlarından yararlanmak dahil olmak üzere üstünlük hakkına sahiptir.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün kuruluşundan kısa bir süre sonra II. Dünya Savaşı başlar. Ekonomik ve insan kaynaklarının büyük bir kısmı savunmaya ayrılır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü de savaş sırasında Silahlı Kuvvetlerin emrine girer ve çalışmalarını yürütür.

II. Dünya Savaşı, oldukça yeni bir kuruluş olan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü için de büyük bir tecrübe olmuştur. “Muvakkat İş Programı”nda belirtilen hususlar savaş boyunca uygulanmış ancak, savaşın sınırlarımıza yaklaşması ile Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nün yürüttüğü meteorolojik hizmetlerdeki yeni düzenlemeler için de Genelkurmay Başkanlığı’nın tasdik ve kabulü yoluna gidilmiştir. “Meteoroloji İşlerinde Müşterek Vazifelere Ait Talimatlar” seri halinde Genelkurmay Başkanlığı’nın onayı ile yürürlüğe girmiştir. Örneğin; Tayyare Uçuşlarının Meteorolojik Himayelerine Ait Talimat, 24 Mart 1941 ve 33335 sayılı onayla yürürlüğe girmiştir. Bu talimatla meteorolojinin hava kuvvetlerimize desteği yeni bir boyut kazanmıştır. Hava raporlarının nasıl verileceği, ne zaman talep edileceği, gerekli birliklere ulaştırılması, iniş ve kalkışların yapılış şekli, gizli uçuşların biçimi, uçuşlarda meteoroloji istasyonlarının yetki ve sınırları gibi konular açık olarak belirtilmiştir.

II. Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra diğer bilim dallarında olduğu gibi meteorolojide de hızlı bir gelişme gözlenir ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 31 Mayıs 1949 tarihinde, uluslararası işbirliğinin artması sonucu kurulan Dünya Meteoroloji Teşkilâtı’na üye olur.

Başbakanlığa bağlı olarak hizmet veren Meteoroloji Genel Müdürlüğü 15 Mayıs 1957 tarihinde 6967 sayılı Kanunla Tarım Bakanlığı’na bağlanır.

5 Ocak 1978 tarihinde tekrar Başbakanlığa bağlanan ve bugün Türkiye’de meteorolojik hizmetleri yürütmekten sorumlu tek kuruluş olan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nün 3127 Sayılı Kuruluş Kanunu 1986 yılında değiştirilerek, 3254 Sayılı Kanunla; kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları yeniden belirlenir.

1991 yılında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname ile Çevre Bakanlığı’na bağlanan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, 28 Şubat 1992 Tarihli Cumhurbaşkanlığı Tezkeresi ve 3812 Sayılı Kanunla Temmuz 1992 tarihinden itibaren tekrar Başbakanlığa bağlanır.

Kuruluşundan itibaren değişik dönemlerde Başbakanlık ve çeşitli bakanlıklara bağlı olarak çalışmalarını yürüten Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, 1991 yılında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname ile Çevre Bakanlığı’na, 28 Şubat 1992 tarihli Cumhurbaşkanlığı Tezkeresi ve 3812 sayılı kanunla 1992 Temmuzundan itibaren Başbakanlığa, 27 Kasım 2002 tarih ve 29449 sayılı Resmi gazete yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Tezkeresi ile Çevre Bakanlığına, 1.5.2003 tarihinde kabul edilen 4856 sayılı kanunla Çevre ve Orman Bakanlıkları birleştirilmesi nedeniyle 8.5.2003 tarihi itibariyle de bu bakanlığa bağlı bir kuruluş haline gelir.

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen meteorolojik ürün ve hizmetler, 3 Kasım 1994 tarihinde Resmî Gazete’de Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin yayımlanmasından sonra ücretlendirilmiştir.

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 01.01.2006 tarihinde yürürlüğe girmesini takiben 24.01.2006 tarih ve 5657 sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı kurulmuştur. Başkanlığın Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik 18.02.2006 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün merkez teşkilatında meteorolojik hizmetleri yürütmek üzere altı daire başkanlığı (Hava Tahminleri, Ziraî Meteoroloji ve İklim Rasatları, Araştırma ve Bilgi İşlem, Strateji Geliştirme, İdarî ve Malî İşler, Personel) Hukuk Müşavirliği, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Sivil Savunma Uzmanlığı ve Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü bulunmaktadır.

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nün taşra teşkilâtı ise 23 Meteoroloji Bölge Müdürlüğü ile bunlara bağlı 60 meydan, 125 sinoptik, 8 radiosonde, 4 radar, insanlı ve/veya insansız klimatolojik ölçüm yapan 443 istasyondan oluşmaktadır.

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, yurt yüzeyine yayılmış geniş bir istasyon ağı ve üçbini aşkın (3242 personel, 2929 kadrolu, 313 4B) personeliyle askerî ve sivil sektörün meteorolojik desteğini sağlamak üzere ulusal ve uluslararası standartta 24 saat hizmet vermektedir.



Dünya Meteoroloji Teşkilatı - WMO Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi - ECMWF Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Teşkilatı - EUMETSAT WMO Dünya Hava Tahmini Bilgi Servisi WMO Kuvvetli Hava Olayları Bilgi Merkezi Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı

TSE 9000 Akreditasyon Sertifikası Bu site görme engelli dostudur Devletin Kısayolu Ulusal Ulaştırma Portalı T.C. Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER)

©MGM, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 1998-2014

23

Kütükçü Alibey Caddesi No:4 06120 Kalaba, Keçiören/ANKARA TEL:+90 312 359 75 45 FAKS:+90 312 360 25 51