Tam Güneş Tutulması

29 Mart 2006, Çarşamba günü tam güneş tutulması gerçekleşecek. Brezilya'dan başlayarak, Atlantik Okyanusunu kat ettikten sonra Kuzey Afrika ve Asya üzerinde Batı Moğolistan'da sonlanan bu tam güneş tutulması Türkiye'den de izlenebilecek. Tam güneş tutulmasının izlenebileceği, Türkiye Tam Güneş Tutulma Koridoru aşağıdaki şekilde verilmektedir.

Yandaki harita 29 Mart 2006 tarihinde gerçekleşecek tam güneş tutulmasının izlenebileceği Türkiye koridorunu göstermektedir.

Saat 13.54'de Antalya kıyılarında gözlenmeye başlayacak tutulma saat 14.09'da Giresun'da izlenerek sonlanacak.

Türkiye İklimi ve Tutulma Günü Olası Meteorolojik Koşullar

Türkiye iklim bölgeleri, yağış rejimlerine göre şu şekilde sınıflandırılabilir (Türkeş, 1996).

1. AkdenizYağış Bölgesi: Bu iklim kuşağı mevsimsel karakteristikleri ile tanımlanabilir. Kışları serin ve kuvvetli yağışlar, sıcak ve kuru özellikli yaz mevsimi ile nemli ve yarı-nemli subtropik iklim kuşağıdır.
2. Karasal Orta AnadoluYağış Bölgesi: Serin yağışlı ilkbahar, soğuk ve yağışlı kış ve hafif yağmurlu yaz mevsimsel özellikleri ile yarı-kurak step iklim kuşağıdır.
3. Karasal Doğu Anadolu Yağış Bölgesi: İlkbahar ve yaz başlarında serin, yağmurlu bir hava mevcut iken, çok soğuk ve karlı kış mevsimine sahip yüksek rakımlı yarı-nemli step iklim kuşağıdır.
4. Karasal AkdenizYağış Bölgesi: İlkbahar ve kışları mevsimlik yağışlara sahip iken, yazları şiddetli sıcak ve kuru havaya sahip yarı-kurak subtropik iklim kuşağıdır.
5. KaradenizYağış Bölgesi: Tek düzen yağışlı, ılıman iklim kuşağıdır.
6. Marmara Geçiş Yağış Bölgesi: Sıcak ve hafif yağışlı bir yazla beraber tek düzen yağışlı iklim kuşağıdır.
7. Akdeniz'den Orta Anadolu'ya Geçiş Yağış Bölgesi: Ilıman yağışlı kış ve ilkbahar özellikli iklim kuşağıdır.

Yukarıda tanımlanan yağış bölgelerine göre iklim sınıflamasının dışında, Mart ayının sonlarında meydana gelecek güneş tutulması için önemli bir diğer parametre de, bulutluluk dağılımıdır. Aşağıdaki haritalarda Mart ve Nisan aylarına ait ortalama bulutluluk dağılımları verilmiştir. Mart ve Nisan ayları ortalama bulut dağılımlarına göre: Tam güneş tutulmasının izleneceği koridor boyunca, ortalama bulut miktarı yüzde 55 ile yüzde 75 arasında değişmektedir. Daha açık hava koşullarını güney sahilleri boyunca bulmak mümkündür. Kuzeye çıktıkça bulut miktarında artış olasıdır.

Akdeniz havzası belirgin depresyon özelliklidir. Buradan kaynaklı depresyonların bir kısmı doğuya doğru hareket ederken, bir kısmı da kuzeydoğu'ya, Doğu Karadeniz'e doğru hareket eder. Pek çok koşulda, Akdeniz depresyonları Orta Avrupa üzerinden gelen sistemler ile birleşerek, daha yoğun bulutluğa sebep olabilirler. Özellikle Türkiye'nin güney sahillerinde olmak üzere; bu etkileşim şiddetini, kışa göre bahar aylarında kaybeder. Bahar aylarında Akdeniz'e yaklaşan sistemler, güneyli ve nemli rüzgarları da beraberinde getirir. Diğer taraftan kuzeyden gelen sistemler, Köroğlu dağları ve doğudan gelen sistemler Bey Dağları doğal engellerinden dolayı, Antalya ve civarı güneş tutulması esnasında daha şanslı sayılabilir. Çünkü anılan dağlar etkisini sahilde kuru ve sıcak bir hava olarak gösterecektir. Ancak güneyli akışlarda bu dağlar, konvektif aktivitelere sebep olabileceğinden şansızlık olarak kabul edilebilirler. Antalya ve civarının güneş tutulması esnasındaki hava koşulları, o günkü etkileşim içinde olduğu sistemlere bağlıdır. Ancak genel bulutluluk dağılımı incelendiğinde, en şanslı gözlem konumu olarak Antalya söylenebilir.

Bulut dağılım haritası incelendiğinde; tam güneş tutulmasının izlenmesinde en şansız konum olarak, Giresun ve Ordu illeri olduğu söylenebilir. Ortalama bulutluk bu bölgelerde yüzde 75 e kadar ulaşmaktadır. İç kesimler de özellikle Sivas civarında, kış koşullarına rastlamak yüksek bir olasılıktır. Konya ve civarının olası hava koşullarından söz etmek çok zordur. Sistemlerin geliş yönü ve desenleri, bu bölgenin hava durumunu belirleyecektir. Batılı sistemlerde yoğun bulutluluk ve yağış olasılığı çok yüksek iken güneyli akışlarda, güneş tutulmasını izleme olasılığı yüksektir. Kuzeyli sistemler ise yağışsız ve fakat kısmen bulutlu bir hava oluşumuna sebep olacaktır. Bu nedenle tutulma öncesi hava deseninin iyi analiz edilmesi gerekir.

Tutulmanın iyi gözlenebilmesi, meteorolojik parametrelerin yanı sıra bazı atmosferik parametrelere de bağlıdır. Bunlardan birisi de Aeorosol Optik kalınlığıdır. Havada bulunan duman ve toz gibi parçacıklar güneş ışığını soğururlar. Aerosol optik kalınlık bu soğurmayı niteler. Bu değerler, havanın ışığı geçirgenliği ile direk olarak ilişkilendirilemez. Ancak güneş ışığını, özellikle güneşin ultraviole ışınımını emen ve yüksek seviyelerde bulunan, çöl tozlarının belirlenmesi için oldukça faydalıdır. Mart ayı için Ortalama Küresel Aerosol Optik Kalınlık Dağılımı; Anderson, J. (web) tarafından NASA/GSFS/TOMS'un verilerine dayanarak hazırlanarak internet ortamında sunulmuştur.

Anderson'un Mart ayı için hazırladığı "Ortalama Aerosol Optik Kalınlık Dağılımına" göre: Türkiye için Mart ayı aerosol indeksi 0 ile 1 arasında değişmektedir. İndeks değeri güney kesimlerde 1'e ulaşırken diğer kesimlerde sıfır civarında seyretmektedir. Bu ise özellikle çöl tozlarının, sadece güneyli kesimlerde bir miktar etkili olduğunu ve ancak bunun ise tam tutulmayı engelleyebilecek nitelikte olmadığını göstermektedir.

Yukarıda anılan tüm bilgi ve belgeler, tutulmayı izlemek amacında olan kurum, kuruluş ve tüzel kişilerin uzun vadeli seyahat programları yapabilmeleri amacına dönük olarak hazırlanmıştır. Güneş tutulması günü meteorolojik koşulları, birkaç gün önceden Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünden alınabilir.

Tam Tutulmanın Gözleneceği İller

İlgili Bağlantılar

• TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG)
• Kandilli Rasathanesi
• http://newton.physics.metu.edu.tr/%7Eaat/TSE2006/TSE2006.html
• Eclipse Weather and Maps
• National Aeronautics and Space Administration